Traagschuim en het milieu

Ik ben me bewust van mijn eigen impact op het milieu, en dat weegt zeker mee in hoe ik produceer. Tegelijk wil ik hier duidelijk over zijn: traagschuim is geen echt milieuvriendelijk materiaal in de zin dat het composteerbaar of snel afbreekbaar is.

Wat wél de moeite waard is, is het in perspectief te zetten ten opzichte van de alternatieven, want traagschuim is in dit opzicht niet slechter, of soms zelfs beter, dan wat vaak als de “natuurlijkere” keuze wordt gepresenteerd.

Polyurethaanschuim: niet composteerbaar, fossiel van oorsprong

Traagschuim is, net als koudschuim, in de kern polyurethaanschuim, een product op basis van fossiele grondstoffen. Het is niet composteerbaar en breekt in de natuur nauwelijks af.

Ook het productieproces zelf is energie-intensief en gaat gepaard met de uitstoot van vluchtige organische stoffen. Dat is een fundamenteel kenmerk van het materiaal, niet iets dat door een specifieke producent kan worden weggenomen.

De vergelijking met pocketvering die vaak wordt overgeslagen

Pocketvering wordt in de matrasmarkt regelmatig als het natuurlijkere of milieuvriendelijkere alternatief neergezet, maar die vergelijking gaat maar voor een deel op.

Staal, de kern van elke pocketveringmatras, moet worden gedolven en vervolgens bij zeer hoge temperaturen worden gesmolten en bewerkt, een proces dat aanzienlijke energie vergt en flink wat CO2-uitstoot met zich meebrengt, zeker wanneer het staal niet uit een elektrische boogoven met een hoog aandeel gerecycled materiaal komt, maar uit een traditionele hoogoven wat vrijwel altijd het geval is.

Staal wordt vaak geprezen om zijn recyclebaarheid, en dat is in theorie ook terecht. In de praktijk komt het merendeel van de veren uit afgedankte matrassen echter in gemengde afvalstromen terecht, waardoor een gesloten recyclingkringloop zelden daadwerkelijk wordt gerealiseerd.

Het verschil tussen “recyclebaar” en “in de praktijk ook echt gerecycled” is bij pocketvering minstens zo groot als bij polyurethaanschuim.

En hoe zit het met latex?

Latex wordt vaak als de meest natuurlijke keuze gepresenteerd, maar ook hier is de milieu-impact genuanceerder dan de marketing doet vermoeden. Natuurlatex komt overwegend uit rubberbomen die in Zuidoost-Azië worden geteeld, ver van de Europese markt.

Dat betekent dat het rubber over enorme afstanden per zeeschip moet worden vervoerd voordat het als matras bij u thuis ligt, een transportafstand die polyurethaanschuim, vaak binnen Europa geproduceerd, niet hoeft af te leggen. Daarnaast moet het rubber na winning worden verhit en bewerkt (vulkanisatie) om bruikbaar latexschuim te worden, wat eveneens energie kost.

Synthetische latex, gemaakt op basis van aardolie, kent dit transportprobleem niet, maar heeft dan weer een fossiele oorsprong die vergelijkbaar is met polyurethaanschuim.

Recycling van traagschuim: mogelijk, maar in de praktijk beperkt

Polyurethaanschuim is technisch gezien recyclebaar, maar wordt evenmin op grote schaal daadwerkelijk gerecycled. Sommige producenten nemen oude matrassen terug voor herverwerking van het schuim, bijvoorbeeld tot vulling voor tapijtonderlagen of isolatiemateriaal.

Levensduur als belangrijkste milieufactor

Wat mij betreft is de meest onderschatte milieufactor bij elk matrasmateriaal niet de grondstof zelf, maar hoe lang het matras meegaat dus de duurzaamheid. Een matras van goede kwaliteit die 10 tot 15 jaar meegaat, heeft per jaar gebruik een aanzienlijk kleinere milieu-impact dan een goedkoop matras dat na 3 tot 5 jaar alweer vervangen moet worden, ongeacht of het om schuim of vering gaat.

Kwaliteit kopen is in die zin ook een milieukeuze, ook al wordt het zelden zo gepresenteerd.

Wat u als koper kunt doen

Vraag bij aanschaf naar recycle programma’s: steeds meer fabrikanten bieden de mogelijkheid om een oud matras in te leveren voor recycling in plaats van het bij het grofvuil te zetten.

Kies daarnaast voor een matras met een tijk van natuurlijk materiaal die apart gewassen en op termijn vervangen kan worden zonder het hele matras weg te hoeven doen. En laat u niet zonder meer overtuigen dat het ene materiaal per definitie “groener” is dan het andere: kijk naar de hele levenscyclus, niet alleen naar de grondstof.