Traagschuim verlijmen: waarom de juiste lijm belangrijker is dan u denkt

In 1997 had ik nog geen eigen matrassenfabriek. Ik was aan het uitproberen hoe ik het drukverlagende gevoel van traagschuim kon combineren met de ondersteuning van een andere schuimlaag. Het moest een matras worden waarin die twee materialen goed samenwerken. Daarbij kwam ik vanzelf uit bij een vraag waar consumenten zelden bij stilstaan: waarmee zet je die lagen eigenlijk aan elkaar?

Ik begon te experimenteren met lijm op waterbasis. Daarmee ontwikkelde ik de RHF 21 de Luxe, het eerste matras dat ik zelf ontwierp. Dat model werd later doorontwikkeld tot de Original Support. Die experimenten vormden de aanleiding om in 1998 Royal Health Foam te beginnen. Waterbasislijm is voor mij dus niet zomaar een grondstof: het hoort bij het begin van mijn werk als matrasproducent.

In mijn werkplaats gebruiken we tegenwoordig een watergedragen lijm van SIMALFA. Die ruikt tijdens onze verwerking vrijwel niet. Wij laten de verlijmde schuimdelen vervolgens ongeveer twintig uur drogen en rusten voordat de matrashoes eromheen gaat. Niet ideaal voor de planning, maar ik vind de keuze voor geschikte materialen en een prettige werkplek belangrijker dan een zo kort mogelijke productietijd.

Traagschuim is geen gewone schuimlaag

Wie wel eens op traagschuim heeft gedrukt, kent de langzame reactie. Het materiaal geeft mee en komt daarna geleidelijk terug. Juist die eigenschap kan helpen om de druk op schouders, heupen en andere uitstekende lichaamsdelen te verdelen.

Maar de bovenlaag kan niet alles alleen. De laag daaronder moet het lichaam dragen en voorkomen dat iemand te ver wegzakt. Je kunt nog zo zorgvuldig de hardheid en de dikte van beide schuimen kiezen: als ze niet goed met elkaar samenwerken, krijg je niet het matras dat je voor ogen had.

Bij een verlijmde constructie hoort daarom een verbinding die stevig genoeg is om de lagen op hun plaats te houden, maar die de beweging van het schuim niet onnodig tegenwerkt. Zeker wanneer een matras op een verstelbare bedbodem ligt, vind ik dat een belangrijke eigenschap.

Moeten die lagen eigenlijk wel worden gelijmd?

Nee, niet altijd. Soms houdt een goed passende matrashoes de schuimlagen op hun plaats. Bij andere ontwerpen voorkomt verlijming juist dat ze gaan verschuiven of plooien. Beide manieren kunnen werken; het hangt af van de opbouw en van de fabrikant die het matras maakt.

Een dunne lijmverbinding kan veel verschil maken

Bij traagschuim praat iedereen over ventilatie, warmte en vocht. Terecht. Maar soms wordt de lijm vergeten. Als je veel lijm gebruikt of een stijve, dichte laag aanbrengt, kan dat de vervorming van het schuim en de luchtstroom tussen de lagen beïnvloeden.

Daarom kijk ik niet alleen naar de lijmsoort. Het lijmpatroon, de gebruikte hoeveelheid en de flexibiliteit van de verbinding zijn minstens zo belangrijk. Een geschikte, dun aangebrachte lijmnaad kan twee lagen goed bijeenhouden zonder dat er onnodig veel materiaal tussen zit.

Dat betekent overigens niet dat een watergedragen lijm een traagschuimmatras automatisch koel maakt. Hoe warm iemand slaapt hangt ook af van de schuimopbouw, de matrashoes, de bedbodem, het dekbed en natuurlijk van de persoon zelf. De lijm is een van de onderdelen, niet de oplossing voor alles.

Waarom ik waterbasislijm prettig vind

Het belangrijkste verschil zit in het medium waarmee de lijm wordt verwerkt. Bij een watergedragen lijm is dat water. Bij een oplosmiddelhoudende lijm zijn dat organische oplosmiddelen die tijdens de verwerking kunnen verdampen. Die laatste wil ik in mijn werkplaats zo veel mogelijk vermijden.

Wat ik zelf dagelijks merk, is het ontbreken van een scherpe oplosmiddelgeur. Onze productieruimte ruikt niet naar een klassieke lijmwerkplaats. Ook hoeven wij voor deze lijm geen aparte afzuiging van oplosmiddeldampen toe te passen. Uiteraard blijven gewone ventilatie, veilige verwerking en de voorschriften van het veiligheidsinformatieblad noodzakelijk.

Ik noem hier SIMALFA omdat dit de lijm is waarmee ik werk, niet omdat het de enige goede mogelijkheid is. Er zijn meer fabrikanten die geschikte watergedragen lijmen leveren. En ook binnen een merk bestaan verschillende formules met uiteenlopende eigenschappen.

Mijn bezwaar tegen onnodige chemische stoffen

Een stof waar ik persoonlijk heel kritisch op ben, is formaldehyde. Het internationale kankeronderzoeksinstituut IARC classificeert formaldehyde als kankerverwekkend voor mensen. Als ik bij de materiaalkeuze onnodige blootstelling aan zo’n stof kan vermijden, wil ik dat doen. Zeker bij een product waarop iemand jarenlang slaapt.

Daar wil ik wel iets nauwkeurig bij zeggen. Niet iedere synthetische lijm bevat formaldehyde, en formaldehyde is niet automatisch de stof die lijm snel laat drogen. Ook bewijst een geur op zichzelf niet dat er formaldehyde vrijkomt. Daarvoor moet je naar de samenstelling en emissiegegevens van de gebruikte lijm kijken.

En waterbasislijm is niet letterlijk “vrij van chemische middelen”. Traagschuim is zelf een industrieel gemaakt polyurethaanschuim en ook watergedragen lijm bevat bindmiddelen. Mijn uitgangspunt is eenvoudiger: gebruik alleen wat nodig is, vermijd onnodige toevoegingen en controleer de materialen waarmee je werkt. Dat is voor mij een veel zinvoller uitgangspunt dan een grote belofte op een etiket.

Twintig uur niet verder kunnen: dat blijft een nadeel

Wie matrassen maakt, weet dat wachten in de productie niet prettig is. Na het verlijmen moeten de schuimkernen bij ons ongeveer twintig uur blijven liggen. Ze nemen ruimte in beslag en je kunt nog niet verder met het aanbrengen van de tijk of het inpakken. Dat is niet alleen een kwestie van geduld, maar ook van planning en opslag.

Toch nemen wij die tijd. Zo hebben we ons productieproces ingericht en daar zijn we aan gewend. Andere watergedragen lijmen en andere verwerkingstechnieken kunnen overigens veel sneller zijn. Die twintig uur zijn onze eigen droog- en rusttijd, geen algemene eigenschap van alle SIMALFA-lijmen.

Voor mij weegt mee dat mijn medewerkers niet dagelijks met de dampen van oplosmiddelhoudende lijm hoeven te werken. Dat maakt een werkdag aangenamer. Of een werkomgeving aan alle veiligheidsvereisten voldoet, moet natuurlijk op basis van de werkelijke blootstelling en de geldende arboregels worden beoordeeld, niet op basis van het feit dat de lijm nauwelijks ruikt.

En het milieu dan?

Ook het milieu telt mee. Watergedragen, oplosmiddelvrije lijmen vermijden bepaalde oplosmiddelemissies bij de verwerking. Maar een lijm is pas aantoonbaar duurzamer als ook grondstoffen, energiegebruik, hoeveelheid lijm en verwerking na gebruik worden meegewogen. Nieuwe varianten en recyclingtoepassingen zijn interessant, maar gelden niet automatisch voor ieder type.

Wat kunt u als matraskoper vragen?

Een consument hoeft echt geen lijmspecialist te worden. Maar als u een traagschuimmatras koopt, zou ik naast de hardheid en de dikte van het traagschuim ook eens vragen hoe het matras is opgebouwd. Zijn de schuimlagen verlijmd of liggen ze los? Als er lijm in zit, welke soort is dat? Heeft de fabrikant emissiegegevens of een technische verklaring beschikbaar?

Het belangrijkste is dat de verkoper of fabrikant kan uitleggen waarom die keuze bij het matras past. Niet ieder matras hoeft op dezelfde manier te worden gemaakt. Wel mag u verwachten dat er over de materialen is nagedacht.

Daar begon het voor mij in 1997 ook mee

In 1997 was ik niet bezig een lijmsoort aan te prijzen. Ik wilde een beter traagschuimmatras maken. Sindsdien heb ik geleerd hoezeer het eindresultaat afhangt van details die de klant niet ziet. Het comfort en de ondersteuning zijn belangrijk, maar de verbinding tussen de lagen verdient volgens mij net zo goed aandacht.

Veelgestelde vragen over lijm in traagschuimmatrassen

Kan een traagschuimmatras zonder lijm worden gemaakt?

Ja. Sommige ontwerpen houden losse schuimlagen met een goed passende matrashoes bij elkaar. Andere constructies worden verlijmd om verschuiven te voorkomen. Beide kunnen goed werken wanneer het ontwerp daarop is afgestemd.

Maakt lijm een traagschuimmatras warmer?

Een dikke of weinig doorlatende lijmverbinding kan de luchtstroom tussen schuimlagen beïnvloeden. Hoeveel dat voor de slaper uitmaakt, hangt af van het totale matras en de manier van verlijmen. Alleen op basis van waterbasis of oplosmiddelbasis kun je dat niet beoordelen.

Is waterbasislijm altijd geurloos en vrij van schadelijke stoffen?

Nee. Watergedragen lijm kan weinig ruiken en bepaalde oplosmiddelen vermijden, maar geurloos betekent niet emissievrij. Controleer de specificaties en eventuele emissietesten van de exacte lijm.

Moet waterbasislijm twintig uur drogen?

Niet per se. In mijn eigen productie houden we ongeveer twintig uur droog- en rusttijd aan voordat we de matraskern afwerken. Andere producten en productieprocessen kunnen aanzienlijk sneller zijn.