Toepassingen van traagschuim: veelzijdiger dan u denkt

De meeste mensen kennen traagschuim van een matras of kussen. Wat weinig mensen weten, is hoe breed dit materiaal daarbuiten wordt ingezet, en hoezeer dezelfde eigenschap, drukverdeling door de visco-elastische eigenschap, in compleet verschillende werelden een oplossing biedt.

Ik heb in de loop van mijn carrière met een aantal van die toepassingen zelf mogen werken, en elke keer weer verbaast het me hoe veelzijdig dit mooie materiaal eigenlijk is.

Matrassen: waar de meeste mensen het van kennen

De bekendste toepassing behoeft weinig introductie: het is waar deze site voor het overgrote deel over gaat.

Wat minder bekend is: binnen de matrassenwereld zelf bestaat er al een enorme spreiding aan varianten, van reguliere consumentenmatrassen tot medisch traagschuim dat aan veel strengere eisen moet voldoen. Zie traagschuim matrassen voor de volledige uitleg.

Rolstoelkussens: drukverdeling voor wie er de hele dag op zit

Een van de toepassingen die me het meest heeft geleerd over de grenzen van het materiaal, is het ontwikkelen van rolstoelkussens. Ik heb dit gedaan voor een Nederlands rolstoelmerk dat helaas inmiddels niet meer actief is.

Bij een rolstoelkussen is het risico op langdurige, ononderbroken druk veel groter dan bij een matras: de gebruiker verandert overdag simpelweg minder vaak van houding dan ‘s nachts.

De opbouw die ik daarvoor ontwikkelde bestond uit drie lagen: een zachte toplaag voor direct contact, een medium-laag daaronder voor geleidelijke drukverdeling, en een stevige onderlaag traagschuim voor voldoende basisondersteuning, met daaronder nog een dunne laag koudschuim voor stabiliteit.

Die combinatie van aflopende hardheden zorgt ervoor dat het lichaamsgewicht zich geleidelijk verdeelt in plaats van abrupt over te gaan van zacht naar hard.

Raceautostoelen: drukverlaging onder extreme omstandigheden

Ik heb ook traagschuim op maat gemaakt voor een raceautostoel. Bij deze toepassing gaat het om drukvermindering voor de coureur tijdens lange races: de fixatie bij hoge g-krachten in bochten komt van de vorm van de kuipstoel zelf, niet van het schuim.

Het traagschuim daarbinnen doet precies hetzelfde werk als in een matras: de druk over de contactpunten verminderen, alleen dan onder omstandigheden die met een nachtrust weinig gemeen hebben.

Zweefvliegtuigstoelen: comfort en gewicht in balans

Een andere bijzondere toepassing was een stoel voor een zweefvliegtuig, waarbij het vooral ging om demping bij de landing maar voor comfort tijdens lange vluchten met beperkte bewegingsruimte. In de luchtvaart telt elk gram, dus moest het traagschuim naast comfortabel en drukverlagend ook zo licht mogelijk blijven, een heel andere randvoorwaarde dan bij een matras, waar gewicht nauwelijks een rol speelt.

De auto van de toekomst: TU Delft, 2008

In 2008 werkte ik mee aan het project “Auto van de toekomst” van de TU Delft, waarbij traagschuim werd toegepast in relax-autostoelen waar het in een voorgevormde kuipstoel werd geplakt. Ook hier ging het weer om hetzelfde basisprincipe (drukverdeling) maar dan toegepast op een stoel die veel verder moest kunnen kantelen dan een gewone autostoel, met bijbehorende eisen aan de constructie.

Het couveusematras: traagschuim voor de kleinste patiëntjes

Misschien wel de toepassing die me het meest heeft geraakt, was mijn betrokkenheid bij het ENEMO-consortium in 2010, samen met Philips Research, de TU Eindhoven, het Máxima Medisch Centrum en AME. Dit project ontwikkelde een couveusematras voor te vroeg geboren baby’s.

Bij deze allerkleinste en kwetsbaarste patiëntjes is drukverdeling van een compleet andere orde van belang dan bij een volwassene: de huid en het botweefsel van een prematuur geboren baby zijn nog zo kwetsbaar dat zelfs geringe, langdurige druk al schade kan veroorzaken.

Traagschuim dat voor deze toepassing werd gebruikt moest 100% veilig zijn en met precisie functioneren. Dit vraagt om een heel andere benadering dan een regulier matras, en het is een van de projecten waar ik nog steeds met de meeste trots op terugkijk.

Voetzolen en meubels: ook hier wint drukverdeling

Traagschuim wordt daarnaast toegepast in orthopedische voetzolen, waar dezelfde drukverdelende eigenschap wordt ingezet om de druk op de voet gelijkmatiger te verdelen tijdens het lopen. Ook in bankstellen en ander meubilair wordt traagschuim steeds vaker verwerkt, met name in zitkussens, om hetzelfde comfort te bieden dat mensen inmiddels van hun matras gewend zijn.

Wat al deze toepassingen met elkaar verbindt

Van een rolstoelkussen tot een raceautostoel, van een couveuse tot een bankstel: overal komt hetzelfde basisprincipe terug, visco-elastisch polyurethaanschuim dat reageert op warmte en druk, en zich daardoor aanpast aan wat er precies nodig is.

Wat me na al die jaren blijft fascineren, is dat met exact hetzelfde materiaalprincipe zulke compleet verschillende problemen zijn op te lossen, van een topsporter in een raceauto tot een baby van zo’n 800 gram in een couveuse. Dat is precies waarom dit prachtige materiaal me waarschijnlijk nooit zal gaan vervelen.