Historie van traagschuim: van NASA tot uw slaapkamer

Traagschuim wordt vaak “NASA-schuim” genoemd, en dat klopt: de oorsprong van het materiaal ligt daadwerkelijk bij ruimtevaartonderzoek. Het verhaal erachter is minder bekend dan de marketingterm doet vermoeden.

1966: ontwikkeld voor vliegtuigstoelen, niet voor bedden

De eerste voorloper van het huidige traagschuim werd in 1966 ontwikkeld in opdracht van NASA’s Ames Research Center.

Het doel was niet comfort in de eerste plaats, maar veiligheid: ingenieur Charles Yost werkte aan een schuim dat piloten en astronauten beter moest beschermen tegen de enorme G-krachten tijdens lancering en eventuele noodlandingen, en dat de veiligheid van vliegtuigstoelen moest verbeteren.

Het resultaat was een open-cellig, visco-elastisch polyurethaanschuim dat destijds “slow spring back foam” werd genoemd, een naam die de kern van het materiaal al treffend beschreef.

Van ruimtevaarttechnologie naar publiek domein

In de jaren tachtig maakte NASA de technologie vrij beschikbaar, waarna diverse partijen ermee aan de slag gingen om er commerciële toepassingen voor te vinden. De meeste gaven het al snel op; het materiaal bleek lastiger te temmen dan gehoopt.

Eén partij hield vol: het Zweedse bedrijf Fagerdala World Foams, samen met zijn Deense dochteronderneming Dan-Foam. Zij besteedden bijna tien jaar aan het doorontwikkelen van het materiaal specifiek voor consumententoepassingen, met name matrassen, en brachten hun eigen versie in de vroege jaren negentig op de markt onder de naam TEMPUR.

In 1991 introduceerde Fagerdala de eerste TEMPUR-matras in Zweden, daarmee wereldwijd de eerste visco-elastische matras voor consumenten. Het sloeg meteen aan: binnen drie jaar waren er 50.000 matrassen verkocht, in een land met destijds nog geen negen miljoen inwoners.

Kort daarna kreeg een Amerikaanse ondernemer uit Kentucky, Robert Trussell, de Noord-Amerikaanse distributierechten en richtte in 1992 Tempur-Pedic Inc. op. Vanuit Zweden en de Verenigde Staten verspreidde het materiaal zich vervolgens over de rest van de wereld, ook naar Nederland.

Mijn eigen kennismaking, decennia later

Ik kwam zelf voor het eerst met dit materiaal in aanraking in 1997, via datzelfde merk Tempur, dertig jaar na de oorspronkelijke ontwikkeling bij NASA. Het uitgebreide verhaal van die kennismaking, en hoe die me uiteindelijk bij de oprichting van Royal Health Foam bracht, staat op de pagina Wie ik ben.

Wat me nog altijd fascineert aan deze geschiedenis

Wat ik bijzonder vind aan dit verhaal, is dat een materiaal dat is ontwikkeld om mensen te beschermen tegen extreme fysieke krachten, uiteindelijk is geëindigd als een van de meest comfortabele materialen die er voor een slaapmatras bestaan.

De eigenschap die astronauten beschermde tegen G-krachten (het gelijkmatig verdelen van druk over het lichaam) is precies dezelfde eigenschap die vandaag de dag mensen met drukpuntklachten ‘s nachts verlichting geeft.

Dat een technologie uit de ruimtevaart zo direct aansluit bij iets zo alledaags als een goede nachtrust, blijft me raken, ook na bijna dertig jaar in dit vak.

Vandaag: veel producenten, grote kwaliteitsverschillen

Inmiddels heeft vrijwel elke schuimproducent zijn eigen versie van traagschuim op de markt. Dat is een logisch gevolg van een verlopen patent, maar het betekent ook dat de naam op het etiket weinig meer zegt over de kwaliteit erachter.

In mijn optiek levert Tempur, ooit de partij die het materiaal naar de consumentenmarkt bracht, al jarenlang niet meer het beste traagschuim dat er te krijgen is, vergelijkbaar met hoe Philips niet meer de beste cd-spelers levert, ook al was het merk ooit de pionier op dat gebied.

Er is veel goed traagschuim op de markt, maar ook schuim dat de naam draagt zonder de eigenschappen waar te maken, dat nauwelijks reageert op temperatuur en daardoor amper drukverlagend werkt.

Traagschuim dat medisch wordt ingezet, verdient wat mij betreft altijd de voorkeur: daar is bewezen dat het écht drukverlagend werkt, omdat de eisen in die toepassing simpelweg strenger zijn.

Wat de term “NASA-schuim” wél en niet zegt

Het klopt dus dat de technologie oorspronkelijk door NASA is ontwikkeld, maar dat betekent niet dat elk product met “NASA-schuim” op het etiket vandaag de dag van dezelfde kwaliteit is. Het patent is al lang verlopen, en vrijwel elk traagschuim dat nu wordt geproduceerd, is gebaseerd op dezelfde basisformule.

Wat de kwaliteit van een specifiek product vandaag bepaalt, staat beschreven in kwaliteits- en prijsverschillen: de historische herkomst zegt daar op zichzelf weinig over.